گزارشي كوتاه از آغاز بيست و يكمين جشنواره موسيقي فجر

آغاز ساز و آواز، در جشنواره‌اي بي‌صدا !

بيست و يكمين جشنواره موسيقي فيلم فجر از چهارشنبه، 21 دي‌ماه آغاز به كار كرده بود در سكوت و انزوا و در حالي كه انتقادات بيشماري را برانگيخته بود، روز پنج‌شنبه 29 دي‌ماه به كار خود پايان داد. جشنواره‌اي كه براي اهالي موسيقي در ايران يك رويداد بزرگ به شمار مي‌آيد. و تفاوت بزرگ و هنرمندانه‌ آن با جشنواره‌هاي فيلم و تئاتر فجر، غير رقابتي بودن آن است. بدين معني كه جشنواره موسيقي فجر قرار نيست برنده‌اي داشته باشد و هنرمندان صرفاً براي ارائه‌ي آثارشان در فضايي هنري و معنوي است كه گرد هم مي‌آيند. و گروه‌ها در انتظار روز اختتاميه نيستند تا جايزه بگيرند، همين موضوع آرامش برگزاري اين جشنواره را دو چندان كرده‌است.

از بزرگ‌ترين ضعف‌هاي برگزاري جشنواره‌ي امسال در بخش اجرايي، برگزاري جشنواره در چهار ! تالار در چهار نقطه‌ شهر است كه دسترسي سريع و آسان به سالن‌ها را براي همگان، با توجه به طرح گسترده‌ ترافيك و دوري مسيرها، مشكل ساخته بود.

تالار وحدت و تالار رودكي در مركز شهر، تالار نياوران در يكي از شمالي‌ترين نقاط شهر،  فرهنگسراي بهمن در جنوب شهر تهران. بسيار بهتر و مفيدتر بود كه در هواي سرد و باراني اين‌روزهاي تهران و با اين ترافيك و شلوغي، تالارهاي اجراي جشنواره نزديك به هم و يا متشكل در يك مجموعه برنامه ريزي مي‌شدند. تا دسترسي همگان به همه‌ تالارها آسان‌تر شود.

بخش پژوهشي جشنواره‌ي امسال، با وجود عدم استقبال مخاطبان، از بهترين و جذاب‌ترين بخش‌هاي آن بود. اين بخش در پنج رشته كلاسيك، نواحي، مذهبي، رديفي و روز (كه همان پاپ است) و شامل سخنراني و ارائه‌ي مقاله و اجراهاي محدود برنامه ريزي شده است، برگزار شد. اما تاسف در اين‌جاست كه پژوهشگران ارزنده و به نام كشور خودمان در اين بخش حضوري فعال و چشمگير نداشتند. افرادي ماند مجيد كياني يا همايون خرم، غايبان بزرگ جشنواره‌ي موسيقي فجر امسال بودند.

امسال به دليل جابه جايي برنامه‌هاي جشنواره‌هاي هنري بخاطر تقارن با ماه محرم در تنظيم برنامه‌ها و جداول و زمانبندي‌ها مشكلاتي به چشم مي‌خورد. اين دير و زود شدن‌ها همه را به تاخير و حذف و تغيير برنامه‌هايشان كشاند كه شايسته است مسئولين موسيقي، با مديريتي قوي اين ضعف را براي دوره‌هاي آتي جبران نمايند.

از ديگر ضعف‌هاي جشنواره‌ي امسال، كمبود ظرفيت سالن‌ها براي حضور گروه‌هاي بيشتر هنري است. با اين‌كه بيست گروه جديد براي نخستين بار در جشنواره موسيقي فجر حضور داشتند، اما بنابر آمار ارائه شده تعداد گروه‌هاي متقاضي بيش از 140 گروه بوده كه تنها 67 گروه موفق به حضور در جشنواره شدند. كه از اين تعداد بيست گروه براي نخستين بار در اين جشنواره حضور داشتند.

اجراي گروه‌ موسيقي تاجيكستان با توجه به قرابت‌هاي فرهنگي موجود از استقبلا بيشتري برخوردار بود. گروه موسيقي هندوستان كه به اجراي برنامه‌هاي صوفي و مذهبي موسيقي هندوها مي‌پرداختند، تفاوت جشنواره موسيقي فجر تهران را با ساير جشنواره‌ها و علي‌الاخصوص جشنواره‌هاي غربي در عرفان جاري در روح موسيقي ايراني و شرقي دانستند و اذعان مي‌كردند كه اين موسيقي از آن‌جا كه انسان را به خدا نزديك‌تر مي‌كند براي مخاطبان قابل درك‌تر و پذيرفتني تر مي‌شود.

از خبرهاي مهم حاشيه جشنواره موسيقي اين كه هم‌زمان با برگذاري اين جشنواره جلد دوم كتاب دايرة‌المعارف موسيقي كه به سازهاي كوبه‌اي اختصاص دارد منتشر شده است. اين كتاب را محمد رضا درويشي، پژوهشگر ارزنده موسيقي نوشته كه در نهايت شامل ده مجلد خواهد بود كه به مرور منتشر خواهد شد.

حضور زنان در بيست و يكمين جشنواره موسيقي فجر در سطح مطلوبي بوده‌است. هنرمنداني چون: پري زنگنه به همراه نازلي بخشايش با گروه پري رخ، مليحه سعيدي با گروه نيريز، افليا پرتو با گروه ياران و الهام كاظمي با گروه سمن بويان، پروانه غلام‌حسيني با گروه آواي مهرباني و  ... كنسرت‌هايي را ويژه بانوان اجرا كردند.

گروه كر كشور روماني هم از گروه‌هايي بود كه برنامه‌اي مورد توجه در بين ساير گروه‌هاي كشورهاي خارجي حاضر در جشنواره ارائه داد.

با اين‌همه جشنواره امسال از استقبال گسترده مردم برخوردار نبود؛ بارش برف سنگین در دوشب آغاز جشنواره  و گرانی بلیت ها (هشت هزارتومان) و سرمای شديد موجب شدند اولین روز بیست ویکمین جشنواره موسیقی فجر با عدم استقبال مخاطبان مواجه شود به طوری که ظرفیت هیچک از سالن ها کامل نشد!

بسیاری از مراجعه کنندگان به تالارهای اجرای موسیقی از گرانی بلیت های جشنواره موسیقی فجر انتقاد داشتند و از بی سابقه بودن این اقدام ابراز تعجب مي‌کردند. حتی برخی از هنرمندان شرکت کننده در جشنواره نیز از گرانی بلیت ناراضی بوده و معتقد بودند که مسئولان می باید در این مورد خاص که به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب شکوهمندبرگزار می شود تسهیلات بیشتری برای مشارکت عامه مردم در جشنواره به وجود می آوردند.

"خشايار اعتمادي"خواننده صاحب نام كشور ضمن انتقاداز نبود موسيقي پاپ در جشنواره موسيقي فجر گفت:جاي خالي اين سبك از موسيقي دراين رويداد كاملا به چشم مي‌خورد.

وي،جشنواره موسيقي امسال بي‌سر و صدا وبدون تبليغات كافي و گسترده براي شركت گروه‌هاي مختلف،آغاز شد كه همين امر نيز از دلايل نارضايتي مخاطبان و علاقه‌مندان بود. كم توجه‌اي به پيشكسوتان، حضور نداشتن هنرمندان حرفه‌اي، نبودن موسيقي پاپ، حضور گروه‌هاي تكراري و نبود نقد و بررسي را ازعوامل بي رونقي جشنواره امسال بودند. اما برغم مشكلات فراوان دراين حوزه، موسيقي كشور ما بسيار غني و پرمحتوا است و بايد از طريق جشنواره‌هاي بين‌المللي به تمام دنيا معرفي شود. موضوعي كه در اين گونه رويدادها بيش از هر چيز نظر مخاطب را جلب مي‌كند نوآوري و بدعت است كه متاسفانه اثري از آن در اين جشنواره به چشم نمي‌خورد.

اگرچه اعتبار جشنواره‌ي امسال چندان نبود، يا مشكلات و كاستي‌هاي بيشماري در آن ديده مي‌شد، اما همين كه جشنواره‌اي به نام موسيقي فجر هنوز به همت و غيرت بعضي‌ها بر پاست ستودني‌است. و هنوز نغمه‌هاي خوشي از لابه‌لاي شهر دود زده‌ي تهرانم شنديده مي‌شود.

مراسم پاياني بيست و يكمين جشنواره موسيقي فجر روز پنج‌شنبه 29 دي‌ماه در تالار وحدت تهران برگزار شد. در ابتداي مراسم سرود ملي جمهوري اسلامي ايران توسط اركستر سمفونيك تهران اجرا شد. سپس وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، پس از اهداي جوايز به ايراد سخنراني پرداختند. كليپ جشنواره نيز در اين مراسم به‌نمايش درآمد و دكتر همافر مدير كل دفتر امور موسيقي و حسن رياحي دبير جشنواره نيز به سخنراني پرداختند. هم‌چنين قطعه ايران زمين، از ساخته‌هاي دكتر رياحي توسط اركستر سمفونيك تهران اجرا شد. و پايان بخش اين برنامه اجراي اركستر موسيقي سنتي به سرپرستي محمد جليل عندليبي و با صداي سالار عقيلي بود.